PDFDrukujEmail

Historia rozwoju czołgu PT-91 Twardy - od T-72 Jaguar do PT-91M Pendekar

Wpisany przez Redakcja Militarium 20 listopada 2014

Pierwsze czołgi T-72 (Obiekt 172M) w ilości 20 sztuk zostały zakupione przez Polskę i dostarczone w 1978 r. Po przygotowaniu przez biuro konstrukcyjne Uralskich Zakładów nr 183, późniejszych zakładów "Urałwagonzawod" w 1976 r. eksportowej odmiany czołgu, oznaczonej T-72 (Obiekt 172E1), licencję na produkcję tego czołgu zakupiono w 1979 r. Montaż seryjny pojazdu nazwanego T-72 Jaguar uruchomiono w 1981 r. w Kombinacie Urządzeń Mechanicznych Bumar-Łabędy, a dostawy do jednostek - w następnym roku. Kolejne zmiany w konstrukcji pojazdu opracowane w pierwszej połowie lat osiemdziesiątych przez "Urałwagonzawod" i skutkujące powstaniem zmodyfikowanej wersji T-72, oznaczonej dla kontrahentów zagranicznych T-72M (Obiekt 172E2-E4), a następnie odmiany T-72A (Obiekt 174), czyli eksportowej T-72M1 (Obiekt 172E5-E6), spowodowały, że na mocy umowy licencyjnej przekazano Polsce dokumentację tych wersji. W latach 1981-1985 wyprodukowano w Polsce 218 sztuk czołgów T-72 dla Wojska Polskiego, w latach 1985-1986 - 183 sztuki wersji T-72M, a w latach 1986-1991 - 352 sztuki czołgów T-72M1.

alt

Czołg T-72M1 polskich Wojsk Lądowych. Zdjęcie - MON

Już w 1982 r. w KUM Bumar-Łabędy podjęto pracę nad głębszą modyfikacją czołgu T-72. Zakładała ona wprowadzenie poprawek w produkcji niektórych podzespołów, zastosowanie fartuchów metalowych na butrach kadłuba, osłon przeciwkumulacyjnych na przedniej płycie kadłuba i wieży oraz nowych gąsienic. Zamiast oryginalnych przyrządów obserwacyjno-celowniczych działonowego TPD-K1 i TPN-3-49 z reflektorem podczerwieni Ł-4 Łuna-4 oraz analogowego przelicznika balistycznego zamierzano zamontować system kierowania ogniem Merida-J, stanowiący zmodyfikowaną wersję systemu Merida zastosowanego w zmodernizowanym w Polsce czołgu T-55AM. Wymienione miały być również przyrząd przyrząd obserwacyjny dowódcy TKN-3 i przyrząd obserwacyjny kierowcy TWNE-4B.

Od Wilka do Twardego

W 1986 r. Departament Rozwoju i Wdrożeń Ministerstwa Obrony Narodowej rozpoczął projekt polskiej modernizacji czołgu T-72, spełniającego wymagania wojska, ale wówczas już nie najnowocześniejszego - w ZSRR produkowano w tym czasie już wozy kolejnej wersji T-72B (Obiekt 184), a przede wszystkim znacznie nowocześniejsze T-80U (Obiekt 219AS). Prace nad modernizacją remontową czołgu T-72 kryptonim Wilk rozpoczęto w Ośrodku Badawczo-Rozwojowym Urządzeń Mechanicznych w 1986 r. Założeniem programu było opracowanie pakietu modernizacyjnego dla czołgów T-72, zwiększającego znacznie ich możliwości bojowe, a następnie przebudowa wszystkich wozów, w ramach remontów, do jednolitego standardu. Wymagane możliwości bojowe oparto na dostępnych informacjach o czołgu T-72S. Modyfikacje objąć miały zastosowanie modułów pancerza reaktywnego ERAWA i gumowo-metalowych fartuchów osłaniających układ jezdny, zderzaków elastomerowych zawieszenia, montaż wzmocnionego silnika wysokoprężnego W46-6 o deklarowanej mocy 625 kW (850 KM) ze zmianami w układzie zasilania i wydajniejszym układem chłodzenia oraz zmodyfikowanym systemem przeniesienia napędu, mikroprocesorowego systemu sterująco-diagnostycznego silnika, nowego systemu kierowania ogniem Merida-1 - Drawa z pasywnym torem nocnym, urządzenia diagnostycznego stabilizatora armaty, pasywnego przyrządu obserwacyjnego dowódcy POD-72 Liswarta i pasywnego przyrządu obserwacyjnego kierowcy PNK-72 Radomka, systemu ostrzegania o opromieniowaniu WPL-1 Bobrawa lub nowszego SSC-1 Obra wraz z wyrzutniami granatów dymnych WPD-1 Tellur i WWGD-1 Erb, radiostacji UKF R-173 i czołgowego telefonu wewnętrznego R-174, podwieszanego do stropu kadłuba siedziska kierowcy, nowego włazu ewakuacyjnego, a także innych usprawnień, w tym poprawienia egronomii pracy załogi. Wyposażenie dodatkowe miało obejmować nowy trał elektromagnetyczny TEM-7 i szkolną lufę wkładkową kalibru 23 mm do armaty 2A46M. Przewidywano, że program Wilk zakończy się modernizacją pojazdów T-72, T-72A, T-72M1 i T-72M1D, ponadto ostatecznie ustalono, że nowoprodukowanym w KUM Bumar-Łabędy czołgiem będzie licencyjny rosyjski T-72S, czyli zubożony T-72B. Negocjacje w sprawie licencji na ten ostatni pojazd rozpoczęto również w 1988 r., jednak strona polska chciała przejęcia dokumentacji jako różnicowej, jak w przypadku czołgu T-55, natomiast Rosjanie traktowali T-72S jako nowy czołg i stawiali warunek sygnowania nowej umowy licencyjnej. Ostatecznie, po odzyskaniu przez Polskę suwerenności i przemianach ustrojowych, rozmowy przerwano i nie wyrażono zgody na podpisanie umowy z ZSRR. Prototypy czołgów T-72 Wilk zbudowano w 1990 r.

alt

W tym samym roku MON podjęło decyzję o kontynuację projektu modernizacji T-72, jak i rozpoczęciu prac nad stworzeniem polskiego czołgu nowej generacji siłami własnego przemysłu zbrojeniowego, bazując na doświadczeniach z projektu Wilk oraz otwierających się możliwościach dostępu do technologii zagranicznych. W grudniu 1990 r. połączono prace OBRUM i ZPS Bumar-Łabędy oraz zweryfikowno częściowo zakres przyszłej modernizacji pojazdu. W wyniku przeprowadzonych analiz za najważniejsze wady T-72M1 uznano słabe opancerzenie w wersji bazowej, niską ruchliwość pojazdu, niedostateczną celność ognia spowodowaną brakiem nowoczesnego systemu kierowania ogniem i przestarzałą konstrukcją armaty, sposobu jej mocowania i systemu stabilizacji, niską skuteczność ognia, spowodowaną brakiem pasywnych nocnych przyrządów obserwacyjno-celowniczych oraz nowoczesnej amunicji przeciwpancernej. Prace, rozpoczęte w lipcu 1991 r., prowadzone przez OBRUM, we współpracy z ZPS Bumar-Łabędy oraz Wojskowym Instytutem Techniki Pancernej i Samochodowej doprowadziły do zbudowania w 1992 r. prototypu czołgu nazwanego, z uwagi na duży zakres wprowadzonych zakres zmian, PT-91 Twardy. Dodatkowo, możliwość kontaktów z przedsiębiorstwami zagranicznymi spowodowała, że przeanalizowano wprowadzenie nowoczesnych komponentów, np. możliwość montażu nowoczesnej kamery termowizyjnej w systemie kierowania ogniem.

Produkcja i wdrożenie czołgów PT-91 Twardy w Wojsku Polskim

Większość wymienionych powyżej udoskonaleń zastosowanych w projekcie Wilk wprowadzono w seryjnych wozach Twardy. Prototypy PT-91 badano w latach 1992-1994 r. Po pozytywnym przeprowadzeniu prób, pierwsze czołgi PT-91 Twardy z seryjnej partii próbnej przyjęto do uzbrojenia Sił Zbrojnych RP w lutym 1995 r.

Czołg PT-91 w pierwszej wersji jest zmodernizowanym pojazdem T-72M1. Osłona pancerna jest wykonana analogicznie, jak w protoplaście, tj. kadłub spawany z jednolitych blach stali pancernej o grubości 80 mm, za wyjątkiem płyty górnej przedniej, która wykonana jest z dwóch płyt pancernych o grubości, pomiędzy którymi znajduje się warstwa szkłotekstolitu. Łączna grubość płyty wynosi około 230 mm. Wieża odlewana ze stali pancernej o różnej grubości. W części czołowo-bocznej grubość pancerza wieży wynosi około 280 mm - zastosowano komory, które wypełniono ceramicznymi rdzeniami piaskowymi, tj. form z piasku ceramicznego zbrojonymi prętami stalowymi. Na częściach kadłuba i wieży najbardziej narażonych na ostrzał zastosowano pancerz reaktywny ERAWA, składającego się z materiału wybuchowego umieszczonego pomiędzy dwoma płytami stalowymi - w wersji ERAWA-1 zastosowano jedną warstwę materiału wybuchowego, natomiast w odmianie ERAWA-2 - dwie warstwy. Pancerz reaktywny ma zmniejszać prawdopodobieństwo przebicia pancerza zasadniczego przez głowice kumulacyjne o 50 do 70%, a rdzeniowe od 20 do 30%, w zależnosci od typu pocisku i kąta trafienia. Poza tym wersja ERAWA-2 zmniejsza skuteczność penetratorów formowanych wybuchowo EFP. Elementy pancerza mają być odporne na trafienia pociskami kalibrów od 7,62 mm do 14,5 mm oraz odłamkami pocisków artyleryjskich kalibrów do 82 mm. Moduły pancerza reaktywnego pokryto materiałem 1K2KS i 1KF2KS pochłaniającym częściowo promieniowanie mikrofalowe w zakresie 8-16 GHz, czyli zapewniającym redukcję zasięgu wykrycia przez radary pracujące w pasmach X i Ku o ponad 50-60% w stosunku do wozów bez tego typu pokryć.

 alt

Czołg PT-91 Twardy w pierwszej wersji produkcyjnej. Zdjęcie - MON

Uzbrojenie zasadnicze czołgu PT-91 stanowi gładkolufowa armata D-81T Rapira-3 (2A46) kalibru 125 mm L/51. Do strzelania używa się nabojów rozdzielnego ładowania z pociskami podkalibrowymi stabilizowanymi brzechwowo z odrzucanym sabotem, pociskami kumulacyjnymi i pociskami odłamkowo-burzącymi oraz pociskami ćwiczebnymi, ładowanymi za pomocą elektromechanicznego układu załadowania o pojemności 22 nabojów. Dodatkowe 17 nabojów znajduje się w regałach amunicyjnych w kadłubie i wieży. Armata stabilizowana jest przez elektrohydrauliczny układ 2E28M Sireń z modułem diagnostycznym PDSU-1. W wieży znajduje się sprzężony karabin maszynowy PKT kalibru 7,62 mm z zapasem amunicji 2000 nabojów, natomiast na wieżyczce dowódcy zamontowano wielkokalibrowy karabin maszynowy NSW-12,7 Utios kalibru 12,7 mm strerowany ręcznie, z zapasem 300 nabojów.

System kierowania ogniem działonowego w wersji SKO-1M Drawa obejmuje zmodernizowany celownik dzienny działonowego TPD-K1/M z dalmierzem laserowym, celownik nocny działonowego PCN-A z mikrokanalikowym wzmacniaczem obrazu, czujniki kąta podniesienia armaty, kąta położenia wieży, pochylenia i przechylenia czołgu, obrotu, temperatury ładunku i meteorologiczny, blok elektroniki z przelicznikiem balistycznym i serwomechanizmem przesunięcia znaku celowniczego, panele kontrolne dowódcy i działonowego, wyswietlacz monitora dowódcy. System posiada czujnik położenia lustra celownika działonowego. W wersji SKO-1 Drawa-T celownik nocny PCN-A zastąpiono celownikiem PCT z izraelskim termowizorem El-Op Thermal Elbow Sight z chłodzoną matrycą. System Drawa może pracować w trzech trybach - automatycznym, z włączoną stabilizacją, do strzelania w czasie ruchu czołgu, ręcznym, z wyłączoną stabilizacją, do strzelania z postoju oraz awaryjnym - w przypadku braku zasilania, nie posiada jednak układ automatycznego śledzenia celu. Poza tym działonowy dysponuje peryskopami optycznymi TNPA-65 i TNP-165A. Dowódca czołgu posiada pasywny przyrząd obserwacyjny POD-72 Liswarta oraz persykopy optyczne TNPO-160 i TNPA-65, a kierowca - pasywny przyrząd obserwacyjny PNK-72 Radomka oraz persykopy optyczne TNPA-65 i TNPO-168W. Systemy ochrony pojazdu to układ samoosłony SSC-1 Obra, służący do wykrywania promieniowania laserowego, wraz z wyrzutniami granatów dymnych 902A kalibru 81 mm, termiczna aparatura dymotwórcza TAD, urządzenie wykrywania broni masowego rażenia GO-27, układ przeciwpożarowy i przeciwwybuchowy Deugra i lemiesz do samookopywania. Czołg może być wyposażony w koleinowo-nożowy przeciwminowy trał wykopowy ZTW-92 lub trał przewciwminowy elektromagnetyczny TEM-7, a także w dwie wyrzutnie ładunków wydłużonych PW-ŁWD.

Układ napędowy czołgu PT-91 twardy stanowi dwunastocylindrowy wysokoprężny silnik wielopaliwowy S-12U o pojemnosci 38,88 litra i mocy maksymalnej 625 kW (850 KM) przy 2000 obr./min, chłodzony cieczą, ze sprężarką mechaniczną. System paliwowy składa się z dziewięciu zbiorników (cztery wewnętrzne i pięć zewnętrznych) o pojemności 1475 litrów i dwóch beczek o pojemnosci łącznej 390 litrów. Układ przeniesienia mocy jest sterowany hydraulicznie obejmuje: przekładnię pośrednią z wyprowadzeniem napędu na rozrusznik, sprężarkę i wentylator, dwie siedmiobiegowe zsynchronizowane planetarne skrzynie biegów i dwie jednostopniowe planetarne przekładnie boczne wyprowadzające moment obrotowy na koła napędowe. Układ jezdny składa się z sześciu par kół nośnych, zawieszonych na wałkach skrętnych i wahaczach, kół napędowych z tyłu i kół napinających z przodu oraz trzech par rolek górnego biegu gąsienic. Pierwsza, druga i szósta para kół nośnych posiadają amortyzatory hydraulicze dwustronnego działania. Gąsienice stalowe, z przegubami gumowo-metalowymi i nakładkami gumowymi, o szerokosci 580 mm. Prototypowy PT-91 otrzymał blok sterująco-diagnostyczny kierowcy USDK-1.

 alt

Czołg PT-91AM1 z Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych. Zdjęcie - MON

Jednocześnie planowano stopniową modernizację kolejnych elementów i układów pojazdu - opracowano koncepcję czołgów PT-94 i PT-97, które miały być wprowadzone do produkcji w końcu lat dziewięćdziesiątych i stanowić etap pośredni przed wdrożeniem polskiego czołgu nowej generacji Goryl-Anders. Projekty te nie wyszły poza wstępne etapy opracowania.

Czołgi PT-91 produkowane były w zakładach Bumar-Łabędy S.A. W latach 1995-1997 produkowano wozy od podstaw, łącznie były to 93 pojazdy PT-91, natomiast w latach 1997-2002 modernizowano używane T-72A/M1 w liczbie 140 sztuk - oznaczone zostały PT-91AM i PT-91AM1. W latach 1994-1996 wyprodukowano 58 sztuk PT-91, w 1997 r. - 38 sztuki PT-91 i 20 sztuk PT-91AM, w 1998 r. - 7 sztuk PT-91AM, w 1999 r. - 33 sztuki PT-91AM1, w 2000 r. - 50 sztuk PT-91AM1, w 2001 r. - 20 sztuk PT-91AM1 i w 2002 r. - 7 sztuk PT-91AM1. Zgodnie z planem modernizacji Sił Zbrojnych RP na lata 2001-2006 planowano modernizację kolejnej partii 27 czołgów T-72M1 do standardu odpowiadającego wersji PT-91AM1, jednak nie zrealizowano zamówienia z uwagi na brak finansowania i przejęcie niemieckich czołgów Leopard 2A4.

W tych podwersjach PT-91 zastosowano trzy wersje pancerza reaktywnego ERAWA. Pierwsza składała się z 394 segmentów pancerza reaktywnego w odmianie jednowarstwowej ERAWA-1, druga z 204 modułów ERAWA-1 i 92 dwuwarstwowych ERAWA-2, natomiast trzecia z 164 paneli ERAWA-1 i 95 sztuk ERAWA-2. Panele ERAWA w PT-91 były mocowane pojedynczno na kadłubie i wieży czołgu, w modernizowanych T-72 wprowadzono montaż modułowy paneli. Również system kierowania ogniem zabudowano w dwóch opisanych odmianach - SKO-1M Drawa z polskim celownikiem nocnym PCN-A lub SKO-1T Drawa-T z celownikiem PCT z termowizorem Thermal Elbow Sight. W czołgach PT-91 Twardy zamontowano 35 sztuk urządzeń Drawa, a w pozostałych PT-91 i modelach PT-91AM oraz PT-91AM1 - 198 sztuk Drawa-T. Pojazdy w wersji PT-91AM1 posiadają także radiostację UKF RRC-9500 i system łączności wewnętrznej Sotas.

Wersje rozwojowe i eksportowe PT-91A, PT-91B i PT-91Z

Poza tym w 2000 r. ZM Bumar-Łabędy S.A. przygotowały ofertę modernizacji kolejnych czołgów T-72M1 do standardu PT-91B. Ta wersja miała być wyposażona w silnik S-1000 o mocy 736 KW (1000 KM) przy 2000 obr./min., stanowiący rozwój S-12U ze sprzężarką napędzaną gazami spalinowymi i układem chłodzenia powietrza oraz zmodyfikowanymi podzespołami przeniesienia napędu i układem automatycznego sterowania skrzyniami biegów, system kierowania ogniem Drawa-T z celownikiem PCT oraz automatycznym sprzężeniem z celownikiem dziennym TPD-K1/M, nowymi puliptami sterującymi i komputerem, system ostrzegania o opromieniowaniu SSC-1B Obra-3, gąsienice z nakładkami gumowymi Diehl, wzmocnione wałki skrętne i nowe amortyzatory, zmodernizowany podgrzewacz układów silnika, przyrząd rozpoznania skażeń AAS-1 Tafios. System Drawa-T2 stanowił odmianę przygotowango na zamówienie Indii modelu Drawa-TEI. PT-91B miał mieć moduły pancerza reaktywnego ERAWA-1 i ERAWA-2 z kasetami ze stopów lekkich. Zgodnie z planem modernizacji na lata 2001-2006 planowano unowocześnienie 51 pojazdów, jednak prowadzone w 2000 r. negocjacje nie doprowadziły jednak do podpisania umowy na dostawy zmodyfikowanych wozów.

alt

Czołg T-91AM1, czyli zmodernizowany T-72M1. Zdjęcie - Militarium.net

Czołg PT-91 Twardy uznany został za udaną modernizację T-72M1, ale zakres zmian był kompromisem pomiędzy wymaganiami, a możliwościami polskiego przemysłu i środkami finansowymi przeznaczonymi na program. W związku z tym, w niektórych aspektach nowy pojazd nie do końca spełniał oczekiwania  przykładami mogą być niedostateczna celność ognia w ruchu, czy brak wzrostu manewrowości pojazdu. Było to spowodowane np. pozostawieniem starego stablizatora armaty i wyposażeniem go jedynie w podzespoły diagnostyczne, niepełna modyfikacja układu przeniesienia napędu, brak wzmocnienia pancerza zasadniczego kadłuba i wieży. Porównanie PT-91 Twardy z wprowadzonymi do służby w 2002 r. w Wojskach Lądowych czołgami Leopard 2A4 wypadło niekorzystnie dla Twardego, co uzasadniało podjętą w tym samym roku decyzję zakończeniu przebudowy czołgów T-72 dla Wojska Polskiego.

W 1992 r. zbudowano pierwszą wersję eksportową - T-72M1Z. Pojazd posiadał niezmieniony w stosunku do T-72M1 kadłub i wieżę, silnik S-12U o mocy 625 kW (850 KM) z niezmienionym układem przeniesienia napędu. Zamontowano elementy pancerza reaktywnego ERAWA-1. W 1994 r. opracowano pierwszą kompleksową odmianę eksportową Twardego - PT-91A - w której zastosowano wszystkie udoskonalenia PT-91 Twardy oraz dodatkowo nowe elementy. Wzmocniono dno kadłuba i właz ewakuacyjny, pojazd posiadał silnik S-1000 o mocy 736 kW (1000 KM) ze zmodyfikowanym mechanicznym układem przeniesienia napędu, nowy podgrzewacz agregatów silnika, zderzaki elastomerowe i wzmocnione wałki skrętne zawieszenia. Kolejną odmianą był czołg PT-91Z, w którym zamiast zamontowano system kierowania ogniem Sagem Savan-15 ze stabilizowanym dzienno-nocnym celownikiem działonowego, panoramicznym stabilizowanym dzienno-nocnym przyrządem obserwacyjnym dowódcy VS-580, zestawem czujników i przelicznikiem balistycznym. Poza tym wersje eksportowe Twardego wyposażono w gąsienice Diehl 570P z nakładkami gumowymi.

Pendekar, czyli PT-91E i PT-91M dla Malezji

Rozmowy na temat sprzedaży czołgów Twardy do Malezji rozpoczęto jeszcze w 1992 r. Po dwóch latach rozmów, w 1994 r. przeprowadzono próby czołgu PT-91Z w warunkach azjatyckich, jednak z uwagi na kryzys ekonomoczny w Azji Południowo-Wschodniej w drugiej połowie lat dziewięćdziesiątych negocjacje zawieszono. W 1999 r. wznowiono rozmowy z rządem Malezji w sprawie ewentualnego kontraktu. W 2001 r. polski czołg w wersji PT-91A przeszedł ponownie testy w Malezji, równolegle z kilkoma innymi konstrukcjami, m.in. T-72M2 Moderna, T-80UD i T-90. Po sprecyzowaniu wymagań taktyczno-technicznych Malezyjczycy, poddali ocenie wybrane oferty końcowe, z któych polski projekt uzyskał najwyższą ocenę. Negocjacje umowy rozpoczęto w listopadzie 2002 r. i po ich zakończeniu, w kwietniu 2003 r. podpisano umowę na dostawę 48 czołgów PT-91E, sześciu wozów zabezpieczenia technicznego WZT-91M, pięciu mostów czołgowych PMC-91M Leguan, trzech maszyn inżynieryjno-drogowych MID-91M i jednego pojazdu do szkolenia kierowców SJ-09M, które miały być dostarczone od marca 2006 r. do stycznia 2007 r.

Po uzgodnieniu specyfikacji czołgów i pojazdów pomocniczych, w 2005 r. przygotowano odmianę PT-91E, która była wersją rozwojową PT-91A i PT-91AM1. Przód kadłuba i wieża czołgu posiadały zmienioną konfigurację pancerza oraz moduły ERAWA-1 i ERAWA-2 z kasetami ze stopów lekkich, nie zastosowano ostatecznie dodatkowych paneli pancerza warstwowego kadłuba i wieży z elementami kompozytowymi. W układzie napędowym zamontowano nową wersję silnika S-1000R o mocy 736 kW (1000 KM) ze zmodyfikowanymi układami paliwowym, chłodzenia, smarowania, wydechowym i TAD, przysosowany do montażu układu przeniesienia mocy ESM350M z półautomatyczną skrzynią biegów o dziesięciu przełożeniach i nowymi elementami sterowania na stanowisku kierowcy. Zastosowano wzmocnione wałki skrętne, nowe amortyzatory i zderzaki elastomerowe oraz gąsienice Diehl. System ochrony obejmuje układ ostrzegania o opromieniowaniu SSC-1B Obra-3 i wyrzutnie granatów dymnych 902A kalibru 81 mm. Na pojeździe zamontowano agregat prądotwórczy oraz układ klimatyzacji.

alt

Czołg PT-91E, czyli pierwsza wersja Twardego dla Malezji. Zdjęcie - Militarium.net

Uzbrojenie PT-91M obejmuje armatę gładkolufową Konstrukta Defence 125MS (2A46MS) kalibru 125 mm L/51 z nowym przewodem lufy, opracowaną na bazie wersji 2A46M, z zapasem 40 nabojów. Zmieniono mocowanie armaty do kołyski łoża i zamontowano dodatkowe łoższyko ślizgowe, wprowadzono centralnie umieszczony układ oporopowrotny, wymieniono system stabilizacji działa na elektromechaniczny EADS EPS-91M i zamontowano nowe układy napędowe działa i wieży oraz łożyska bezluzowe. Armata sprzężona jest z karabinem maszynowym MAG kalibru 7,62 mm z zapasem 2000 nabojów. Zastosowano nowszą wersję systemu kierowania ogniem Sagem Savan-15 ze stabilizowanym dzienno-nocnym celownikiem działonowego, dzienno-nocnym przyrządem obserwacyjnym dowódcy Vigy-15, zestawem czujników, w tym miernikiem ugięcia lufy i przelicznikiem balistycznym. Na wieży, na włazie dowódcy zamontowano wielkokalibrowy karabin maszynowy M2HB kalibru 12,7 mm z zapasem 300 nabojów. W układzie ochrony przed bronią masowego rażenia zastosowano układ wykrywania skażeń Cherdes II oraz układ ochrony wzroku przed promieniowaniem świetlnym Pandora. Podsystem łączności obejmuje radiostacje UKF Thales TRC-9310-3 i UKF TRC-3630-3 oraz układ łączności wewnętrznej Sotas. Pojazd posiada także system rozpoznania i zarządzania polem walki Sagem BMS oraz bezwładnościowy układ nawigacyjny Sagem LNS Epsilon 15 z odbiornikiem GPS. Na wieży zamontowano kosz na wyposażenie dodatkowe i pokrowce maskujące.

   PT-91 PT-91Z
PT-91AM1 PT-91B PT-91M
PT-91P

 Rok

 1993 2000
1997  2000 2006
2009

Masa bojowa

45,9 tony 47,3 tony  46 ton 47,5 tony 48,5 tony 48,5 tony

Silnik

S-12U  S-12U S-12U  S-1000 S-1000R S-1000R
Układ przeniesienia napędu  Mechaniczny Mechaniczny Mechaniczny Mechaniczny zmodyfikowany ESM350M ESM350M

Armata

 2A46M  2A46 2A46M 2A46M 2A46MS 2A46MS

System stabilizacji

 2E28M + PDSU-1 2E28M + PDSU-1  2E28M + PDSU-1 2E28M + PDSU-1  EPS-91M EPS-91M
Sprzężony karabin maszynowy  PKT PKT PKT PKT MAG UKM-2000C
Wielkokalibrowy karabin maszynowy  NSW NSW NSW NSW M2HB NSW-B
 System kierowania ogniem
 Drawa Savan-15 Drawa-T Drawa-T2 Savan-15
Drawa-TG
 Celownik działonowego
 PCN-A  Savan-15 PCT PCT  Savan-15 PCT
 Przyrząd obserwac. dowódcy
 POD-72 VS-580 POD-72 POD-72 Vigy-15
POD-72

System ostrzegania

SSC-1 Obra-1 SSC-1 Obra-1 SSC-1 Obra-1 SSC-1B Obra-3 SSC-1B Obra-3 SSC-1B Obra-3

Wyrzutnie granatów

902A
902A
902A
902A
902A
902A

Radiostacja

R-173 Thales
RRC-9500 RRC-9500  Thales RRC-9310AP

System łączności wewnętrznej

 R-174  Sotas Sotas  Fonet Sotas Fonet-IP

System nawigacyjny

 GPK-59 GPK-59
GPK-59
  LNS Epsilon 15 Rockwell Collins

System dowodzenia

        BMS
Jaśmin

System ochrony przed oślepieniem

        Pandora Pandora

System przeciwpożarowy

 Deugra  Deugra  Deugra  Deugra Deugra  Deugra

System ochrony przed bronią ABC

 GO-27  AAS-1 Tafios AAS-1 Tafios  AAS-1 Tafios Cherdes II Cherdes II

System filtrowentylacyjny

         MUSF 3.1.  

Agregat prądotwórczy

         KME  

Klimatyzacja

        Webasto
 

Pojazd wzorcowy PT-91E był badany w Malezji w okresie od sierpnia do września 2005 r., jednak nie uzyskał pozytywnej oceny z uwagi na poważną awarię układu napędowego oraz problemy z systemem kierowania ogniem Savan-15, układem wykrywania skażeń oraz agregatem prądotwórczym. Drugi prototyp, oznaczony PT-91M, poprawiony z uwzględnieniem doświadczeń i uszczegółowionych wymagań odbiorcy przeszedł próby w Malezji i w Polsce w okresie od grudnia 2006 r. do lutego 2007 r. Ich pomyślne zakończenie pozwoliło na rozpoczęcie produkcji seryjnej eksportowych pojazdów.

alt

Malezyjski czołg PT-91M Pendekar. Zdjęcie - Internet

Po usunięciu usterek i wprowadzeniu wymaganych zmian oraz zatwierdzeniu wyników testów eksploatacyjnych i ogniowych, w okresie od marca 2007 r. do lutego 2009 r. wyprodukowano serię czołgów, a także zamówioną partię pojazdów pomocniczych. Ostatecznie kontrakt został przez stronę polską zrealizowany do września 2009 r.

Twardy eksportowy i dla Peru, czyli PT-91Ex i PT-91P

Odmiana PT-91Ex (Export) została przygotowana w 2007 r. równolegle z produkcją pojazdów PT-91M. PT-91Ex posiadał wszystkie udoskonalenia zastosowane w PT-91M budowanych dla Malezji, jednak zamiast komponentów francuskich i amerykańskich wprowadzono system dowodzenia Jaśmin-Fonet z podsystemem łączności wewnętrznej Fonet i radiostację UKF RRC-9310-3 i KF TRC-3620-3.

alt

Czołg PT-91Ex. Zdjęcie - Militarium.net

W 2009 r. przygotowano - na potrzeby ogłoszonego przez Peru na nowy czołg podstawowy - wersję PT-91P. Czołg posiadał wszystkie udoskonalenia zastosowane w PT-91M, ale zamontowano polski system kierowania ogniem Drawa-TGA z dzienno-nocnym celownikiem działonowego PCT z termowizorem Galileo Avionica TILDE i nowym wyświetlaczem celownika dziennego TPD-K1/M nowym monitorem dowódcy, nowymi pulpitami sterowania dowódcy i działonowego oraz nowymi elementami elektroniki. W układzie łączności zintegrowano radiostację RRC-9310AP i moduł łączności wewnętrznej Fonet-IP. Pojazd posiadał także system informatyczny dowodzenia Jaśmin. Dodatkowym wyposażeniem był układ ostrzegawczy SSP-1C Obra-3 oraz urządzenie wykrywania skażeń Cherdes II.

alt

Wieża czołgu PT-91Ex. Zdjęcie - Militarium.net

W kwietniu 2010 r. ogłoszono, że dla sił zbrojnych Peru zakupione zostaną chińskie czołgi Typ-90-II, oznaczone eksportowo MBT-2000. W czerwcu 2010 r. zawieszono jednak program modernizacji wojsk pancernych z uwagi na zmiany w priorytetach finansowania zakupów uzbrojenia.

W 2009 r. zaprezentowano również projekt modernizacji remontowej czołgów PT-91 Twardy posiadanych przez Siły Zbrojne RP. Zasadniczym elementem podlegającym zmianie miał być system kierowania ogniem Drawa-TGA.

Militarium.net. Wszelkie prawa zastrzeżone.

 

PDFDrukujEmail

Polskie projekty modernizacji bojowego wozu piechoty BWP-1 (BMP-1)

Wpisany przez Redakcja Militarium 29 października 2014

Po zakończeniu badań pojazdów BWP-40 i BWO-40, które były studium możliwości montażu zachodniego systemu uzbrojenia, w postaci szwedzkiej wieży Bofors z armatą L/70 kalibru 40 mm, na pojazdach konstrukcji rosyjskiej, kontynuowano w Polsce prace nad unowocześniejszeniem najliczniejszego wozu bojowego Sił Zbrojnych. Nie były one finansowane przez Ministerstwo Obrony Narodowej, które aż do 2001 r. nie planowało zasadniczej modernizacji posiadanych gąsienicowych bojowych wozów piechoty BWP-1 i bojowych wozów rozpoznawczych BWR-1S/D. W połowie lat dziewięćdziesiątych Siły Zbrojne RP posiadały 1378 egzemplarzy tych pierwszych i 38 pojazdów rozpoznawczych - uznane za nietypowe wozy BWP-2 (rosyjskie BMP-2), zakupione w ówczesnej Czechosłowacji w 1989 r., zostały wycofane i sprzedane za granicę w 1995 r. Natomiast w odniesieniu do BWP-1 i wozów rozpoznawczych stwierdzono, że są one stosunkowo nowoczesne i wobec niewystarczających środków na zakupy oraz ważniejszych potrzeb, resort obrony nie planował podjęcia programu ich modernizacji.

Dwoma ośrodkami, które prowadziły jednak, z różną intensywnoscią, prace nad unowocześnieniem BWP-1 były Huta Stalowa Wola S.A., Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Maszyn Ziemnych i Transportowych sp. z o.o. oraz Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Sprzętu Mechanicznego sp. z o.o. W 1995 r. zaprezentowano prototyp pojazdu oznaczony BWP-95, opracowany przez HSW S.A., we współpracy z OBR MZiT i OBR SM, któy miał być zgodny z różnymi wymaganiami potencjalnych klientów. W ramach modernizacji oferowano pakiet rozwiązań, które w założeniu miały stosunkowo szybko być wprowadzone w używanych wozach. Obejmowały one poprawę poziomu ochrony balistycznej oraz zwiększenie siły ognia, w tym polepszenie możliwości wykrywania celów w nocy i trudnych warunkach atmosferycznych.

alt

Prototyp BWP-95 - widoczne panele dodatkowego opancerzenia i nowa wieża. Zdjęcie - Militarium.net

Poprawę poziomu ochrony wozu miało zapewnić zastosowanie dodatkowych paneli opancerzenia kompozytowo-reaktywnego CERAWA-1, obejmującego przednią górną i częściowo przednią dolną płyty kadłuba oraz boki kadłuba do wysokości wieży (łącznie 72 demontowalne panele o różnej wielkości i masie 900 kg - 23 na wieży i 49 na kadłubie), chroniącego przed pociskami lekkich granatników przeciwpancernych, pociskami kalibru do 23 mm i środkami zapalającymi oraz systemu przeciwpożarowego i ochrony przeciwwybuchowej Deugra. Dowódca pojazdu otrzymał przyrząd obserwacyjny POD-72 Liswarta, a kierowca - przyrząd obserwacyjny PNK-72 Radomka - oba urządzenia pasywne, ze wzmacniaczami światła szczątkowego. Gąsienice otrzymały nowe osłony górnego biegu zwiększające wyporność pojazdu w wodzie. Inne urządzenia i podzespoły BWP-1, takie jak pozostałe przyrządy obserwacyjne załogi i desantu, urządzenia łączności wewnętrznej i zewnętrznej, pozostały bez zmian.

alt

Widok ogólny BWP-95. Zdjęcie - HSW S.A.

Projekt BWP-95 zakładał alternatywnie zachowanie dotychczasowej wieży i unowocześnienie jedynie niektórych elementów systemu uzbrojenia BWP-1 (m.in. zastosowanie nowoczesnej amunicji do armaty 2A28) lub zastosowanie nowej wieży konstrukcji polskiej lub zagranicznej (zachodniej). W zaprezentowanej publicznie wersji BWP-95 w miejscu standardowego modułu BWP-1 uzbrojonego w armatę niskocisnieniową 2A28 kalibru 73 mm, karabin maszynowy PKT kalibru 7,62 mm i jednoprowadnicową wyrzutnię przeciwpancernych pocisków kierowanych 9M14 Maljutka, zamontowano opracowaną w HSW wieżę z armatą 2A14 kalibru 23 mm, działem bezodrzutowym SPG-9 kalibru 73 mm bez mechanizmu załadowania i karabinem maszynowym PKT. Wieża powstała poprzez głęboką modyfikację standardowej wieży i zamontowanie nowego zewnętrznego łoża dla uzbrojenia, napędów, podajników i magazynów amunicyjnych armaty i karabinu maszynowego. Przyrządy obserwacyjne obejmowały pasywny przyrząd obserwacyjno-celowniczy. Dodatkowym uzbrojeniem desantu miał być moździerz kalibru 60 mm przewozony w przedziale desantowym, z którego ogień prowadzony mógł być przez właz w stropie przedziału.

alt

Prototyp BWP-95 - widoczna konstrukcja wieży (elementy standardowej wieży BWP-1 i nowego łoża uzbrojenia oraz podsystemów ich napędu) oraz panele pancerza dodatkowego CERAWA-1. Na dolnym zdjęciu moździerz kalibru 60 mm mocowany w pozycji do prowadzenia ognia. Zdjęcia - Militarium.net

BWP-95 został zaprezentowany w 1995 r. - prototypowy pojazd miał masę o 1000 kg większą niż standardowy BWP-1, z tego 900 kg przypadało na pancerz CERAWA. W tej fazie prac nie ingerowano w układ jezdny i napędowy standardowego pojazdu i w prototypie nie dokonano zmian w podzespołach silnika, skrzyni biegów, układu przeniesienia mocy, jezdnego i zawieszenia. Przewidziano jedynie zamontowanie nad tylną cześcią osłon gąsienic śrub napędowych.

Prototyp BWP-95 nie mogła zostać zaakceptowana i traktowany był jako rozwiązanie testowe oraz demonstracyjne. Z tego powodu w prac nad modernizacją BWP-1 brano pod uwagę inne dostępne wówczas systemy wieżowe: GM Defence Delco AV-25, Oto Melara Hitfis HC-25 i Rafael OWS-25, wszystkie wyposażone standardowo w armatę automatyczną kalibru 25 mm, karabin maszynowy kalibru 7,62 mm, wyrzutnie granatów dymnych oraz - opcjonalnie - dwie wyrzutnie przeciwpancernych pocisków kierowanych. Dwa pierwsze modele wież zamontowano w latach 1996-1997 na BWP-1. Proponowano również zastosowanie wieży z karabinami maszynowymi kalibru 12,7 mm i 7,62 mm, podobnie jak w czeskim transporterze OT-90. Zgodnie z danymi HSW S.A. teoretycznie w ofercie modernizacyjnej znajdowała się również wspomniana wieża Bofors z armatą kalibru 40 mm. To rozwiązanie było jednak traktowane jedynie jako propozycja eksportowa z uwagi na mankamenty połączenia dużej i ciężkiej - ważącej 3500 kg - wieży z podwoziem BWP-1. Projekt BWP-95 nie był jednak kontynuowany - nie przeprowadzono prób wojskowych pojazdu. MON nie było zainteresowane propozycją, z uwagi na brak zasadniczych modyfikacji w układzie napędowym i jezdnym BWP-1 oraz nieefektywne uzbrojenie w prowizorycznie zbudowanej wieży.

alt

BWP-1 z zamontowaną wieżą GM Defence Delco z armatą M242 Bushmaster kalibru 25 mm. Zdjęcie - Militarium.net

W 1997 r. Wojskowe Zakłady Mechaniczne S.A. we współpracy z Zakładami Mechanicznymi Bumar-Łabędy S.A. przygotowały modernizację BWP-1, w której zamontowano wieżę United Defence Sharpshooter z armatą kalibru 25 mm.

Natomiast w 1998 r. MON rozpoczęło pracę badawczo-rozwojową dotyczącą kompleksowej i wielostopniowej modernizacji BWP-1. Zamiar uczestniczenia w postępowaniu wyraziło sześć polskich podmiotów: Wojskowe Zakłady Motoryzacyjne nr 5, ZM Bumar-Łabędy S.A., HSW S.A., WZM S.A., OBR SM i OBRUM. Zakończenie postępowania w sprawie wyboru firmy, która miała realizować program modernizacji pojazdów planowano w październiku 1999 r.

Propozycja Wojskowych Zakładów Motoryzacyjnych nr 5, realizujących remonty BWP-1, obejmowała zastosowane przede wszystkim polskich rozwiązań w zakresie modyfikacji elementów układu napędowego i zawieszenie, systemów łączności i przyrządów obserwacyjnych. Zamawiający miał określić poziom zmian w bazowym wozie, w zależnosci od potrzeb i możliwości finansowych. Modernizacja początkowo ograniczała się do samego pojazdu, dopiero w przypadku ewentualnego wyboru systemu wieżowego, spośród propozycji krajowych lub zagranicznych, miał on być zamontowany i przetestowany na zmodyfikowanym pojeździe. Podstawowy pakiet zmian w BWP-1, zaimplementowany przez WZM nr 5, obejmował 22 modyfikacje. Wprowadzono konstrukcję szybkowymiennego modułu napędowego, z połączonymi w power-pack silnikiem UTD-20 ze skrzynią biegów oraz gniazdem diagnostycznym, zastosowano gąsienice Diehl z nakładkami gumowymi. W układzie zawieszenia zastosowano zderzaki elastomerowe i nowe amortyzatory przy pierwszej i szóstej parze kół nośnych. Instalacja elektryczna została przystosowana do montażu laserowego symulatora strzelań Czantoria i do podłączenia oświetlenia zewnętrznego umożliwiającego jazdę po drogach publicznych. Poprawie możliwości działania w nocy i trudnych warunkach atmosferycznych miało służyć zastosowanie zmodyfikowanych przyrządów obserwacyjnych dowódcy (TKN-3Z) i obserwacyjno-celowniczych działonowego (celownik dzienno-nocny 1PN22M2), w których zastosowano moduły wzmacniania światła szczątkowego. Natomiast kierowca otrzymał pasywny przyrząd obserwacyjny PNK-72. Pojazd w wersji bazowej otrzymał system ochrony przed opromieniowaniem SSC-1B Obra-3 z wyrzutniami granatów dymnych WGD-1 Tellur kalibru 81 mm oraz układ przeciwpożarowy i przeciwwybuchowy Deugra. Zamontowano noże zabezpieczające członków załogi podczas jazdy z otwartymi włazami, górne powierzchnie kadłuba otrzymały wykładziny antypoślizgowe zapobiegające poślizgowi załogi w czasie poruszania się po pancerzu, a wystające krawędzie peryskopów, drzwi i włazów osłony poprawiające komfort jazdy załogi i desantu. BWP-1 otrzymał także niezależny układ ogrzewania przedziału załogi, silnika trakcyjnego i paliwa. Zrealizowano także montaż zintegrowanego systemu ochrony wozu przed skażeniami chemicznymi i promieniotwórczymi ASS-1 Tafios. Zmodernizowany BWP-1M otrzymał także komputerowy terminal pokładowy BFC i zintegrowany system łączności wewnętrznej Fonet. W miejsce analogowej radiostacji UKF R-123M zamontowano nowe urządzenie UKF RRC-9500.

alt

Zmodernizowany przez WZM nr 5 bojowy wóz piechoty BWP-1M Puma-1. Zdjęcie - Militarium.net

W OBR SM, na potrzeby postępowania, w 1999 r. opracowano projekt wstępny zmodernizowanego BWP-1M z nową wieżą o masie poniżej 1500 kg z armatą 2A14 kalibru 23 mm, 7,62-mm karabinem maszynowym, dwoma kontenerami z ppk, układem ostrzegania przed opromieniowaniem i wyrzutniami granatów dymnych. Pojazd miał otrzymać także nowe fartuchy osłaniające gąsienice, oświetlenie, agregat prądotwórczy, systemy łączności i transmisji danych.

alt

Koncepcja BWP-1M opracowana przez OBR SM sp. z o.o. w 1999 r. Rysunek - OBR SM sp. z o.o.

Pozostałe firmy przedstawiły propozycje wcześniej opisane - WZM S.A. z ZM Bumar-Łabędy S.A. koncepcję pojazdu z wieżą United Defence, a HSW S.A. - bojowy wóz piechoty z wieżą GM Defence Delco.

Po przeanalizowaniu propozycji, wybrano ofertę WZM nr 5. Prorotyp zmodernizowanego BWP-1 został zaprezentowany polskiemu resortowi obrony w listopadzie 1999 r., który rozpoczął negocjacje z WZM nr 5 w sprawie dalszej realizacji programu. Po uzgodnieniach zainteresowanych podmiotów, w grudniu 1999 r. rozpoczęto pracę badawczo-rozwojową pod nazwą "Modernizacja BWP-1 kryptonim Puma-1". Zmodernizowany pojazd posiadał dodatkowo błotniki-pływaki nadgąsienicowe, zwiększające wyporność, system ochrony wzroku i twarzy przed impulsem świetlnym bliskich wybuchów jądrowych Pandora, nowe radiostacje pokładowe UKF RRC-9500 i HF TRC-3600 i system nawigacji inercyjnej UNZ-70 wraz z odbiornikiem GPS. Wobec nie wybrania docelowego systemu wieżowego program zawieszono w listopadzie 2001 r. na etapie prototypowych badań fabrycznych.

alt

BWP-1M zmodernizowany przez WZM nr 5 w widoku z przodu. Zdjęcie - Militarium.net

W sierpniu 2003 r. na zmodernizowanym BWP-1M planowano, w ramach własnej inicjatywy WZM nr 5, montaż jednoosobowej wieży Rheinmetall Landsysteme E8 z armatą MK30-1 kalibru 30 mm i karabinem maszynowym kalibru 7,62 mm w wersji o zmniejszonym poziomie opancerzenia umożliwiającym zachowanie masy na poziomie 1800 kg i w konsekwencji pływalności wozu. Projekt nie był dalej rozwijany, na zmodyfikowanym wozie zamontowano jedynie makietę wieży E8. Opracowano również projekt zwiększenia poziomu ochrony balistycznej poprzez zamocowanie paneli dodatkowego pancerza stalowego oraz opancerzonych pływaków zwiększających wyporność pojazdu w czasie pływania oraz odporność kadłuba na odłamki i pociski małego kalibru do poziomu 3 według STANAG 4569 z jego przodu i boków, a także nowego systemu torującego. Natomiast w 2004 r. w WZM nr 5 zrealizowano montaż bezzałogowej wieży Rafael RC OWS 30AT z armatą ATK Mk44 kalibru 30 mm, karabinem maszynowym kalibru 7,62 mm i dwoma wyrzutniami ppk Spike-LR oraz sześcioma wyrzutniami granatów dymnych.

 alt

Bojowy wóz piechoty Puma E8, czyli BWP-1M z wieżą E8 z armatą kalibru 30 mm. Rysunek - WZM S.A.

Niezależną propozycję modernizacji opracowano jeszcze w 2001 r. w Wojskowych Zakładach Mechanicznych S.A. Zasadniczym elementem koncepcji była nowa wieża GIAT Dragar z armatą M811 kalibru 25 mm i karabinem maszynowym kalibru 7,62 mm (opcjonalnie z wyrzutnią ppk, jednak wieży Dragar nie zintegrowano ostatecznie z żadnym systemem przeciwpancernym) o masie ponad 2000 kg. Montaż wieży wymusił zabudowanie dodatkowego pierścienia pośredniego pomiędzy oryginalnym łożyskiem oporowym a nowym modułem wieżowym. Pozostałe elementy, które przewidziano w ramach pakietu modernizacyjnego obejmowały poprawę ergonomii pracy załogi, zastosowanie nowego silnika i wzmocnienie opancerzenia, montaż przyrządów obserwacyjnego dowódcy PSPD-4T i kierowcy SNOK-2TP, radiostacji RRC-9500, systemu łączności wewnętrznej Fonet, inercyjnego układu nawigacji UNZ-90 i odbiornika GPS, układu ochrony przed oślepieniem Pandora i ostrzegawczego SSC-1 Obra-3 z wyrzutniami granatów Tellur. Masa pojazdu w tej wersji wynosiła ponad 14000 kg. Projekt nie był jednak kontynuowany z uwagi na brak zainteresowania ze strony MON.    

alt

Projekt BWP-1 z wieżą GIAT Dragar z armatą kalibru 25 mm, zaproponowany przez Wojskowe Zakłady Mechaniczne S.A. Rysunek - WZM S.A.

W czerwcu 2004 r. MON rozpoczęło negocjacje z WZM nr 5 w sprawie przeprowadzenia badań kwalifikacyjnych zmodernizowanego podwozia Puma-1, zakończone wydaniem zaktualizowanych wymagań taktyczno-technicznych oraz podpisaniem w sierpniu tego roku umowy z WZM nr 5 na przeprowadzenie testów podwozia BWP-1M ze standardową wieżą. Zostały one zakończone w listopadzie 2005 r. - MON zatwierdziło orzeczenie o zakończeniu pracy badawczo-rozwojowej "Modernizacja BWP-1 kryptonim Puma-1" i program ponownie zawieszono, z założeniem jego późniejszej kontynuacji.

Operając się na tej deklaracji i mając na uwadze fakt, że zadanie Puma-1 dotyczyło, na tym etapie, jedynie podwozia BWP-1, w 2007 r. w OBR SM, we współpracy z Przemysłowym Centrum Optyki S.A. wykonano projekt wstępny bezzałogowego stanowiska wieżowego z armatą ATK Mk44 kalibru 30 mm, karabinem maszynowym kalibru 7,62 mm i dwoma wyrzutniami ppk, który - w przypadku dalszego finansowania projektu - mógłby doprowadzić do budowy prototypu wieży w 2009 r. Projekt został jednak zakończony w grudniu 2007 r. z uwagi na decyzję MON o pozyskaniu licencji na wieże bezzałogową spośród rozwiązań dostępnych na rynku.

alt

Rysunek koncepcyjny projektu polskiej bezzałogowej wieży dla BWP-1M opracowany przez OBR SM sp. z o.o. i PCO S.A. w 2007 r. Rysunek - OBR SM sp. z o.o.

W grudniu 2007 r., po przeprowadzeniu w tym roku studium wykonalności modernizacji BWP-1, MON ropoczęło po raz kolejny prace analityczno-koncepcyjne dotyczące modernizacji pojazdu. Założeniem programu było m.in. wydłużenie okresu eksploatacji posiadanych przez SZ RP bojowych wózów piechoty i bojowych wozów rozpoznawczych, pozyskanie nowoczesnego systemu wieżowego dla zmodernizowanego bwp dla wojsk lądowych, bowiem oryginalne uzbrojenie artyleryjskie BWP-1 nie zapewnia skutecznego zwalczania analogicznych bwp na odległościach powyżej 1500 m, a w praktyce na odległościach dwukrotnie mniejszych, a stosowane przeciwpancerne pociski kierowane nie pozwalały na przebicie pancerza czołowego współczesnych czołgów. Ostatecznie projekt przy zminimalizowanych kosztach miał doprowadzić do pozyskania bwp o paraketrach taktyczno-technicznych zbliżonych do nowoczesnych gąsienicowych transporterów opancerzonych - do czasu pozyskania przez SZ RP nowoczesnych bwp - oraz zapewnić niezbędną kompatybilność zmodernizowanych BWP-1 z KTO Rosomak. Na projekt przeznaczo wstępnie, w latach 2008-2009, około 24 mln zł. Podawana wówczas liczba planowanych do zmodernizowania BWP-1 wynosiła nawet 668 sztuk, tj. ekwiwalent 12 batalionów zmechanizowanych po 53 wozy bojowe.

alt

Koncepcja dodatkowego opancerzenia BWP-1M (panele i wzmocnione pływaki) z nową wieżą bezzałogową prezentowana przez WZMot. Rysunek - WZM S.A.

Wymagania dla BWP-1M Puma mówiły o załodze złożonej z trzech ludzi (dowódca, działonowy, kierowca) i możliwości przewożenia 7-osobowego desantu, który miałby mieć nadal możliwość prowadzenia ognia z etatowej broni strzeleckiej z wnętrza przedziału, choć w mniejszym niż w oryginalnym pojeździe zakresie, z uwagi na dodatkowe panele opacerzenia boków kadłuba. Członkowie załogi i desantu mieli posiadać siedziska przeciwudarowe. W ramach pracy rozwojowej zaplanowano także wyposażenie BWP-1M w radiostacje szerokopasmowe i urządzenia transmisji danych oraz stworzenie systemu informatycznego pola walki Battle Management System (BMS), który - rozwijany początkowo dla projektu Puma - byłby implementowany w kolejnych platformach bojowych Wojsk Lądowych. Wozy liniowe miały posiadać jedną radiostację szerokopasmową (pojazdy dowódcze kompanii i wozy rozpoznawcze - po trzy tego typu urządzenia) moduły wymiany danych oraz radiostacje łączności indywidualnej dla żołnierzy desantu z możliwością transmisji danych. Nowe systemy łączności powinny także współpracować z typowymi urządzeniami łączności stosowanymi w SZ RP. Wozy rozpoznawczo-dowódcze miały posiadać także terminale transmisji satelitarnej.

alt

Prototypowy BWP-1M ze standardową wieżą. Zdjęcie - WZM S.A.

Kadłub wozu powinien zapewnić ochronę balistyczną na poziomie 3 według STANAG 4569. Zasadnicze uzbrojenie miało obejmować armatę automatyczną kalibru 30 mm ATK Mk44 sprzężoną z karabinem maszynowym kalibru 7,62 mm oraz wyrzutnię pocisków przeciwpancernych Spike-LR z nowoczesnym systemem obserwacji i kierowania ogniem, zabudowane w bezzałogowej wieży (Zdalnie Sterowanym Stanowisku Wieżowym), posiadającej poziom opancerzenia 3 według STANAG 4569 przy masie nie przekraczającej 1500 kg. ZSSW powinien posiadać system ostrzegania przed opromieniowaniem oraz sześć wyrzutni granatów dymnych kalibru 81 mm.

Wybrany wykonawca projektu Puma miał - początkowo jeszcze w 2009 r. - dokonać wyboru gotowego zdalnie sterowanego systemu wieżowego, spośród dwóch propozycji izraelskich - Elbit UT-30 oraz Rafael RCWS-30 oraz włoskiej - Oto Melara Hitfist-OWS. Wskazane ZSSW miały być produkowane w Polsce w ZM Tarnów lub ZM Bumar-Łabędy.

alt

BWP-1 z makietą wieży Elbit UT-30. Zdjęcie - Militarium.net

Zmodernizowane BWP-1 miały służyć w linii przez kolejne 30 lat, to jest do około 2040 r. Planowano wówczas unowocześnić około jedną trzecią posiadanych przez Wojska Lądowe pojazdów, tj. 468 sztuk, w tym 462 pojazdy liniowe BWP-1 i rozpoznawcze BWR-1 oraz sześć wozów do szkolenia. Taka liczba miała wystarczyć do wyekwipowania 8 batalionów zmechanizowanych i pododdziałów rozpoznawczych brygad ogólnowojskowych (pancernych i zmechanizowanych) w latach 2011-2018 r., w tempie jeden batalion rocznie. Po tym czasie Wojska Lądowe planowały utrzymać łącznie 22 bataliony zmechanizowane - z pozostałych osiem batalionów powinno poruszać się na Rosomakach, a sześć - bojowymi wozami piechoty nowej generacji.

Program "Modernizacja BWP-1 kryptonim Puma-1", formalnie kolejna praca badawczo-rozwojowa, został uruchomiony w październiku 2008 r., w listopadzie 2008 r. zgłoszono dwie propozycje modernizacji, przedstawione przez Hutę Stalowa Wola S.A. i Metalexport-S sp. z o.o. oraz Wojskowe Zakłady Motoryzacyjne S.A. (przekształcone w 2008 r. z WZM nr 5) i Grupę Bumar sp. z o.o., z których do dalszej realizacji wybrano tę drugą. W marcu 2009 r. DPZ MON podpisał umowę z konsorcjum WZM S.A. i Grupy Bumar na wykonanie dwóch prototypów BWP-1M i przeprowadzenie ich prób do lipca 2010 r. W ramach projektu założono remont i zmiany modernizacyjne wozu, obejmujące wspominane 22 modyfikacje, zwiększenie odporności balistycznej kadłuba, wybór i montaż na zmodyfikowanym pojeździe zdalnie sterowanego stanowiska wieżowego, opracowanie oraz implementację systemu łączności, przesyłania danych i zarządzania polem walki BMS.

Jednocześnie zmniejszono liczbę wstępnie planowanych do modernizacji pojazdów do 216 sztuk - dla czterech batalionów zmechanizowanych. Prototyp wdrożeniowy BWP-1M powinien być gotowy do końca marca 2011 r., a w następnym roku - po przeprowadzeniu prób poligonowych i podpisaniu kolejnej umowy - miały rozpocząć się seryjne modernizacje pierwszej partii wozów dla jednego batalionu zmechanizowanego.

alt

Prototypowy BWP-1M Puma-1 ze zdalnie sterowanym stanowiskiem wieżowym RCWS-30. Zdjęcie - WZM S.A.

W okresie od maja do czerwca 2009 r. przeprowadzono próby poligonowe i techniczne dwóch pojazdów BWP-1M Puma-1 z dwoma wieżami izraelskimi - UT-30 i RCWS-30, natomiast ZSSW produkcji Oto Melara nie został dopuszczony do badań z powodów formalnych. W lipcu 2009 r. po raz kolejny zmieniono liczbę egzemplarzy BWP-1 przeznaczonych do modernizacji w ramach programu Puma do 192 sztuk.

W październiku 2009 r. projekt modernizacji został ostatecznie zakończony na etapie prototypowym, a oficjalnym powodem rezygnacji z modernizacji były niekorzystne wyniki wspomnianych prób poligonowych i technicznych. Zgodnie z informacjami MON, obie badane wieże przekroczyły zakładaną górną granicę masy (co prawda były to egzemplarzez z bieżącej produkcji z dodatkowym opancerzeniem) i nie spełniły Założeń Taktyczno-Technicznych, w tym wymogu pracy w niskich temperaturach. Zapis dotyczący modernizacji BWP-1 do standardu Puma-1 z nowym ZSSW został usunięty z listy 14 programów operacyjnych zawartych w Planie Modernizacji Technicznej SZ RP w latach 2009-2018.

Militarium.net. Wszelkie prawa zastrzeżone.