Georg von Trapp

Georg von Trapp, przyszły as i równocześnie jak się powszechnie uważa jeden z najwybitniejszych dowódców austrowęgierskiej floty podwodnej, przyszedł na świat 4 kwietnia 1880 roku w Zarze (dzisiejszy chorwacki Zadar). Jego kariera we flocie rozpoczęła się w 1894 roku, kiedy to wstąpił do Szkoły Marynarki Wojennej w Fiume (obecnie chorwacka Rijeka), którą ukończył w 1898. Następnie, w trakcie szkoleniowej misji odwiedził m.in. Australię. Dwa lata po ukończeniu Szkoły Marynarki Wojennej von Trapp, wówczas Seekadett (kadet) wziął udział (w okresie VI.1900 - V.1901r) w dalekowschodniej wyprawie krążownika SMS "Kaiserin und Königin Maria Theresia". Misja cesarsko-królewskiego okrętu związana była z wybuchem w Chinach tzw. powstania bokserów, w którego tłumienie zaangażowane były mocarstwa europejskie, w tym Austro-Węgry, a także USA i Japonia. Okręt, wraz z innymi jednostkami, ostrzeliwał m.in. umocnienia brzegowe. Sam von Trapp za udział w szturmie fortu Peitang otrzymał w tym okresie srebrny medal za odwagę II klasy. W 1902 roku zdał egzaminy i uzyskał patent oficerski. W późniejszym czasie ukończył szereg kursów aeronautyczny, a także szkolenia z zakresu torped i min morskich. Uzyskał także patent nurka. W 1908 roku został awansowany do stopnia kapitana ( Linienschiffsleutnanta ). Natomiast w 1911 roku ożenił się z Agathą von Whitehead, wnuczką i spadkobierczynią Roberta Whiteheada.

Jak już wspomniano, przeznaczeniem von Trappa miały stać się jednak okręty podwodne. Do broni podwodnej odkomenderowano go w 1908 roku. Od 1910 do 1913 roku sprawował dowództwo nad U-6. Po czym skierowany został na kurs artyleryjski. W kwietniu 1915 roku, a więc już w trakcie działań wojennych, został zaś dowódcą U-5. Była to bliźniacza jednostka, wcześniej wspomnianego U-6. Oba okręty powstały w latach 1908-1910 w stoczni Whitehead & Company mającej swą siedzibę w Fiume. Przy ich budowie wykorzystano plany J.P. Hollanda. Nim jednak Georg von Trapp trafił na U-5, przez pewien okres czasu dowodził również 52T - torpedowcem typu Kaiman.

W pierwszy patrol pod dowództwem von Trappa, U-5 wyszedł z basy w Catarro (dzisiejszy Kotor w Czarnogórze) 24 kwietnia 1915. Patrol ten miał okazać się jedną z najbardziej znaczących misji von Trappa. Okręt podwodny obrał kurs na cieśninę Otranto. W wyznaczonym sektorze działania U-5 natknął się na patrolującą cieśninę dużą jednostkę francuską. Był nią krążownik pancerny "Leon Gambetta". Pierwsza próba zajęcia dogodnej pozycji do strzału zakończyła się niepowodzeniem, m.in. ze względu na niewystarczające osiągi austro-węgierskiego okrętu podwodnego, później zaś, von Trapp zmuszony był do alarmowego zanurzenia się z powodu pojawienia się flotylli kontrtorpedowców. W końcu jednak usilne starania miały przynieść powodzenie. Przewidziawszy kurs francuskiego krążownika U-5 zajął pozycję w odpowiednim sektorze. Zgodnie z oczekiwaniami von Trappa, 10 minut po północy, 27 kwietnia, zaobserwowano ponownie francuską jednostkę. Niezauważony przez Francuzów U-5 odpalił z odległości 400- 500 m dwie torpedy (w odstępie 10 s.). Obie dosięgły celu. "Leon Gambetta" zatonął 15 mil na południe od przylądka Santa Maria di Leuca na pozycji 39°30'N, 18°15'E (inna wersja mówi o zatonięciu na pozycji położonej 20 mil morskich od przylądka), pociągając za sobą znaczna część załogi. Przy czym należy zaznaczyć, iż występują dość znaczne rozbieżności co do liczby ofiar. W tym przypadku podaje się liczby od 574 (i 108 uratowanych) [1] do 684 członków załogi (i 137 ocalonych) [4 i 5]. Nie ocalał żaden z oficerów [1]. Omawiając sprawę zatopienia Leona Gambetty warto zauważyć, iż był to pierwszy nocny atak zanurzonego okrętu podwodnego. Sukces von Trappa miał dalej idące konsekwencje niż tylko uszczuplenie stanu francuskiej floty. Po utracie "Leona Gambetty" blokada Cieśniny Otranto prowadzona była już tylko przez mniejsze jednostki (kontrtorpedowce, okręty podwodne itd.), linia dozoru francuskich krążowników przesunięta została na południe. Francuzi oddali na pewien czas inicjatywę, co umożliwiło funkcjonowanie austro-węgierskiej komunikacji morskiej bez większych zakłóceń. Fakt zatopienia dużej francuskiej jednostki został także wykorzystany medialnie, gdyż stanowił doskonałą pożywką dla wojennej propagandy. Sam von Trapp i jego załoga spotykali się z licznymi, przyjmującymi różnoraka formę, wyrazami uznania, zarówno ze strony prasy, ludności jak i, co oczywiste, dowództwa.

Kolejny znaczący sukces dowodzony przez von Trappa U-5 odniósł, rankiem, 5 sierpnia 1915 roku, kiedy to w bezpośredniej bliskości wyspy Pelagosa zatopił włoski okręt podwodny typu Nautilus - "Nereide". Włoski okręt zatonął (wcześniej podjąwszy jednak walkę), wraz z całą załogą, trafiony jedną z dwóch torped wystrzelonych z U-5. Nereide spoczął na dnie na pozycji 42°23'17", 16°15'45"E. W 1972 roku wrak "Nereide" podniosła z dna jugosłowiańska marynarka wojenna. Należy nadmienić, iż w wyniku bliskiego wybuchu torpedy ucierpiał również U-5, który zmuszony był przerwać patrol. Uszkodzeniu uległy przewody paliwowe i silniki. Zanotowano przecieki. Załoga, dokonująca niezbędnych napraw, uległa zaś zatruciu oparami ulatniającej się benzyny. Okręt z trudem dotarł ostatecznie do bazy. Kolejne patrole odbyte przez von Trappa na U-5 (w sumie odbył ich dowodząc wspomnianym okrętem 9) nie przyniosły sukcesów. Wyjątkiem był tu zajęcie jako pryz greckiego, wydzierżawionego jednak przez władze Czarnogóry, parowca "Kephallonia" (1074 BRT). Jednostka ta została później wcielona do floty austro-węgierskiej jako "Dampfer XVIII".

10 października 1915 roku, von Trapp otrzymał rozkaz objęcia dowództwa innej jednostki, okrętu podwodnego U-14. Był to dawny francuski okręt "Curie", zatopiony podczas próby przedarcia się do portu w Poli (dzisiejszej Puli). Został on następnie podniesiony z dna i po remoncie wcielony do służby pod czerwono-biało-czerwoną banderą. Jednostka ta była dość atrakcyjna dla austro-węgierskiej floty nie tylko ze względu na szczupłość cesarsko-królewskich sił podwodnych, ale także ze względu na dość znaczny zasięg działania. Eksploatacja U-14 była jednak utrudniona ze względu na brak dokumentacji technicznej. Przytrafiały się również awarie techniczne. Początkowo patrole U-14 nie owocowały sukcesami, choć nie można powiedzieć, iż nie obfitowały w dość niebezpiecznie przygody. Francuski rodowód jednostki dowodzonej przez von Trappa z jednej strony pozwolił uniknąć ataku lotniczego (francuski pilot rozpoznał okręt jako własną jednostkę), z drugiej zaś strony przyczynił się do niebezpiecznej sytuacji. O mały włos nie doszło do bratobójczego pojedynku z innym, austro-węgierskim okrętem podwodnym, U-11, który początkowo nie rozpoznał U-14. W późniejszym okresie załoga von Trappa przeżyła dość ciężkie chwile z trudem wymykając się, w czasie innego z patroli, zaciętemu pościgowi alianckich kontrtorpedowców (przy czym przeciwnicy ogłosili nawet zniszczenie okrętu). Po tej ostatniej "przygodzie" zadecydowano, iż U-14 jednak powinien przejść poważniejszy remont połączony z przebudową. Zmiany były dość znaczne i objęły m.in. wymianę kiosku, przebudowę siłowni, powiększenie zbiorników balastowych czy wymianę uzbrojenia artyleryjskiego. Należy przy tym zaznaczyć, iż część z nich była wyraźnie inspirowana przez samego von Trappa. Tak było np. w przypadku armaty kalibru 88 mm o której dostawę i montaż osobiście zabiegał. Zakres zmian, niezbędne próby morskie jak i konieczność dokonania dodatkowych zmian spowodowały, iż okręt spędził w stoczni ponad rok. Dodatkową zwłokę spowodowała kolizja z parowcem do której doszło w czasie próbnego rejsu (już po zakończeniu modernizacji). Kolejne patrole, podczas których zapuszczano się daleko na Morze Śródziemne, miały być jednak dla dowódcy jak i jego okrętu bardzo owocne. Miedzy kwietniem a październikiem 1917 roku torpedy U-14 posłały na dno 11 statków o łącznej pojemności 45668 BRT. Wśród nich znalazł się między innymi włoski "Milazzo". Był to największy (11477 BRT) statek jaki został zatopiony przez austro-węgierską flotę.

4 listopada 1917 roku, von Trapp powrócił do bazy w Cattaro ze swojego ostatniego patrolu, bojowego (U-14 zatopił w trakcie jego trwania 3 statki brytyjskie). U-14 trafił ponownie do doków w Poli, natomiast von Trapp został oddelegowany do innego rodzaju zadań. W późniejszym okresie pełnił obowiązki wykładowcy w centrum szkolenia oficerów broni podwodnej, wiosną 1918 roku uczestniczył w misji morskiej na Morzu Czarnym gdzie miał ocenić przydatność zdobycznego rosyjskiego miniaturowego okrętu podwodnego (ocena była negatywna). W końcu, w sierpniu 1918 roku, objął dowództwo bazy okrętów podwodnych w Cattaro (na tym stanowisku zastał go koniec wojny). Wcześniej zaś, w maju 1918 roku został awansowany do stopnia na stopień komandora podporucznika ( Korvettenkapitän ).

Po zakończeniu działań zbrojnych i rozpadzie Austro-Węgier, von Trapp przyjął obywatelstwo włoskie (choć czuł się Austriakiem). Osiadł jednak, wraz z rodziną, pod Salzburgiem. Założył również przedsiębiorstwo, które zajmowało się przewozem towarów po Renie. W 1930 roku, w czasie Wielkiego Kryzysu, firma von Trappa, "Rhine Danube Schifffahrts" zbankrutowała. Wcześniej jednak, bo w 1922 roku, spotkała go inna osobista tragedia. Podczas porodu siódmego dziecka, zmarła żona von Trappa, Agatha. Kolejny okres życia Georga von Trappa i jego rodziny, jak pokazał czas, miał stać się podstawą uhonorowanego 5 Oskarami musicalu z 1965 roku (znanego w Polsce pod tytułem "Dźwięki muzyki"), a wcześniej jeszcze, broadwayowskiego przedstawienia.

Guwernantką siedmiorga dzieci von Trappa została Maria Kutschera. Po pewnym czasie została ona drugą żoną von Trappa oraz matką trójki jego kolejnych dzieci. W latach trzydziestych sławę zdobył rodzinny chór, w którego sukcesach udział miała Maria. Po aneksji Austrii dokonanej przez III Rzeszę Georg von Trapp, który nie przejawiał chęci do współpracy z nazistami, wraz z rodziną zdecydował się na opuszczenie kraju. Ostatecznie osiadł w USA, gdzie zmarł w Stowe w Vermont, 30 maja 1947 roku.

Wojenne sukcesy von Trappa porównane z wynikami niemieckich dowódców okrętów podwodnych z okresu pierwszej wojny światowej mogą wypadać na pierwszy rzut oka blado, należy jednak mieć świadomość niedostatków technicznych okrętów podwodnych wykorzystywanych przez marynarkę wojenną Austro-Węgier jak i tego w jakich warunkach i na jakich obszarach działały cesarsko-króleska flota podwodna. Uwzględniwszy te czynniki, osiągnięcia von Trappa, na które złożyło się 11 zatopionych statków handlowych (w sumie 45668 BRT), włoski okręt podwodny i francuski krążownik pancerny, należy jednak uznać za okazałe. O tym, iż zostały one docenione przez dowództwo, świadczy szereg przyznanych odznaczeń. Wśród nich znalazł się m.in. Krzyż Rycerski Orderu Marii Teresy.

Zestawienie sukcesów odniesionych przez U-5 i U-14:

Bibliografia:

• K. Csonkaréti, Marynarka wojenna Austro-Węgier w pierwszej wojnie światowej, 1914- 1918, Wydawnictwo Arkadiusz Wingert, Kraków 2004
• G . von Trapp, Do ostatniego salutu banderze, Finna, Gdańsk 2004
• T. Klimczyk, As podwodny na Broadway'u, "Morza, Statki i Okręty", Nr 6/2001
• http://www.naval-history.net/
• http://www.gwpda.org/
• http://www.kuk-kriegsmarine.at
• http://1914-1918.invisionzone.com/forums/
• http://www.istrianet.org/

Opracował: Michał Gajzler // aktualizacja 10.2006