2008-03-02 22:54:41
NHI NH90
Śmigłowiec NH-90 produkowany przez konsorcjum NHIndustries należy jednych z najnowocześniejszych śmigłowców wielozadaniowych oferowanych na świecie. Następca kilku typów maszyn w krajach NATO stał się już w chwili obecnej podstawową maszyną dla armii takich krajów jak Niemcy czy Włochy.
W 1984 roku europejskie kraje Sojuszu Północnoatlantyckiego, NATO, rozpoczęły wspólne prace nad nowym śmigłowcem wielozadaniowym, który w przyszłości zastąpiłby kilka różnych konstrukcji tego typu znajdujących się na wyposażeniu sił zbrojnych. W tym samym roku Wielka Brytania, RFN, Francja, Holandia i Włochy utworzyły grupę doradczą, która miała zająć się koordynacją działań przemysłów lotniczych tych państw przy wspólnym projekcie. W 1987 roku Wielka Brytania wycofała się z projektu, koncentrując swoje wysiłki na cięższym śmigłowcu, znanym obecnie jako EH-101. Pozostałe państwa prowadziły prace dalej, w 1990 roku podpisano porozumienie międzynarodowe o wspólnym opracowaniu nowej maszyny, a w 1992 roku utworzyły, pod auspicjami NATO, agencję NAHEMA, której zadaniem miało być opracowanie i późniejszy nadzór prawny nad nową konstrukcją, która otrzymała oznaczenie NH-90. W tym samym roku utworzono międzynarodowe konsorcjum NHIndustries[1], które dla akcjonariuszy rozdzieliło prace projektowe oraz przyszłe zobowiązania.
Australijski NH-90 w locie
Projektanci mieli przed sobą jasno sprecyzowany cel. Nowa konstrukcja miała zerwać z dość powszechnie obowiązującą dotychczas w Europie koncepcją maszyny, która miała zadowolić zarówno klienta wojskowego jak i cywilnego. Oba typy klientów mają czasem sprzeczne wymagania, a to mogłoby zaszkodzić konstrukcji. Poza tym, nowa maszyna miała przejąć zadania używanych w armiach NATO śmigłowców, wśród najbardziej powszechnych można wymienić UH-1 czy SA-330 Puma lotnictwa wojsk lądowych czy sił powietrznych oraz śmigłowców Lynx należących, głównie, do sił morskich. W początkowym okresie projektu państwa partycypujące w nim deklarowały kupno 726 sztuk.
W czasie prac zdecydowano, w 1998 roku, że obie podstawowe wersje zostaną w maksymalnym stopniu zunifikowane, zabieg ten miał ograniczyć koszty projektu oraz późniejsze koszty eksploatacji. Zabieg ten pozwolił w tym czasie, kiedy państwa członkowskie zaczęły ograniczać zamówienia, na zakup dodatkowych egzemplarzy wersji NFH przez Francję, która poszukiwała następcy maszyn Super Frelon dla swojej marynarki wojennej. Głównym wymogiem było umieszczenie w wersji morskiej NH-90 tylnej rampy ładunkowej.
Głównym problemem programu budowy śmigłowca NH-90 były opóźnienia związane z umowami międzynarodowymi, dotyczącymi finalizowania poszczególnych etapów prac projektowych oraz rozruchu produkcji[2].
Pierwszy lot NH-90 miał miejsce 18 grudnia 1995 roku, po tym wydarzeniu rozpoczął się intensywny program prób w locie. Przekazanie pierwszej maszyny seryjnej użytkownikowi, którym było lotnictwo wojsk lądowych Niemiec, miało miejsce w 2004 roku.
Opis konstrukcji
NH-90 jest dwusilnikowym, wielozadaniowym, śmigłowcem przeznaczonym dla użytkowników wojskowych.
Kadłub – Wykonany głównie z kompozytów, posiada charekterystyczny, sześciokątny, przekrój, który zmniejsza echo radarowe. Wymiary kadłuba: długość – 16,13 metra; szerokość 4,52 metra. W wersji morskiej tylna część belki ogonowej jest składana w celu hangarowania na pokładzie okrętów.
Kabina – Dwuczęściowa. W przedniej znajduje się miejsce dla dwóch pilotów, a za nimi znajduje się kabina ładunkowa, o wymiarach: długość 4,8 metra, szerokość 2 metry i wysokość 1,58 w wersji NFH oraz TTH niska, w wersji TTH z wysoką kabiną wysokość wynosi 1,82 metra. Na obu stronach kabiny znajdują się szerokie drzwi ładunkowe, a dodatkowo zakończona jest rampą ładunkową. Można w niej przewieźć do 20 żołnierzy lub 2500 kg ładunku. W wersji NFH w kabinie ładunkowej mogą znaleźć się konsole dla operatorów sonaru i radaru dozoru nawodnego.
Widok na kabinę pilotów
Napęd - Do napędzania śmigłowca służą dwa silniki turbowałowe, w chwili obecnej oferowane są jednostki napędowe Rolls-Royce RRTM322-01/9 lub General Electric T700 z których przyszły użytkownik może wybrać. Oba typy wyposażone są w elektroniczny system sterowania FADEC. Moc z silników przekazywana jest na czterołopatowy wirnik nośny. System napędowy zasilają zbiorniki paliwa, umieszczone w podłodze kadłuba, w których znajduje się miejsce na 1600 kg paliwa lotniczego. W celu wydłużenia zasięgu można podwiesić dodatkowe zbiorniki paliwa.
Sterowanie – Zdwojony układ elektrodystansowy bez układów mechanicznych.
Wyposażenie – awionika oparta jest na szynach Mil Std 1553B, wyświetlanie danych w kabinie pilotów odbywa się na ekranach ciekłokrystalicznych, w zależności od wersji 4 lub 5. W wersji TTH w standardowym wyposażeniu znajduje się radar pogodowy z funkcją ostrzegającą o zbliżaniu się do ziemi oraz system FLIR oparty na kamerze umieszczonej w przedniej części kadłuba. Systemy samoobrony montowane są według wymagań klienta. W wersji NFH dodano, jako standardowe wyposażenie, radar taktyczno-nawigacyjny Alenia ENR, który umieszczony jest w kopule pod kadłubem. Inne elementy są instalowane według życzeń strony zamawiającej.
Uzbrojenie – Stałego brak. Istnieje możliwość instalacji w kabinie ładunkowej karabinów maszynowych przeznaczonych do samoobrony, a na pylonach zewnętrznych zasobników z niekierowanymi pociskami kalibru 70 mm oraz zasobników z działkiem 20 mm. Wersja morska może przenosić torpedy kalibru 324 mm oraz pociski przeciwokrętowe.
Wersje
W chwili obecnej NH-90 oferowany jest w dwóch podstawowych wersjach:
TTH – taktyczny śmigłowiec transportowy, maszyna mogąca zabierać do 20 żołnierzy lub ładunek do 2500 kg. Poza tymi, podstawowymi, zadaniami może być także wykorzystywany do zadań ratowniczych, ewakuacji medycznej i innych. W chwili obecnej istnieją dwa typoszeregi wersji TTH, różniące się wysokością kabiny ładunkowej. Niska kabina ma wysokość 1,58 metra, a wysoka 1,82 metra.
NFH – morska wersja NH-90 przystosowana do bazowania na pokładach okrętów wojennych różnych typów. Do głównych zadań maszyn tej wersji należą misje ZOP, a poza tym naprowadzanie pocisków przeciwokrętowych, morskie misje ratownicze, transport chorych i rannych pomiędzy okrętem a lądem, transport ładunków w czasie operacji zaopatrzeniowych oraz przewóz żołnierzy. Maszyny tej wersji posiadają kabinę o wysokości 1,58 metra. W celu umożliwienia hangarowania wyposażone są w składany wirnik główny oraz belkę ogonową, elektronika i struktura kadłuba są przystosowane do operowania w wilgotnym środowisku.
NH-90 w wersji NFH - pierwszy egzemplarz dla MW Holandii
Użytkownicy
Śmigłowiec NH-90 mimo, że jest na początku swojej służby w siłach zbrojnych już okazał się maszyną, która odniosła sukces. Został wybrany przez 14 państw na świecie i na pewno znajdzie kolejnych użytkowników. Szczegóły prezentuje tabela:
|
Państwo
|
Wersja TTH
|
Wersja NFH
|
Opcje
|
Łącznie
|
|
Australia
|
46
|
-
|
-
|
46
|
|
Belgia
|
4
|
4
|
2
|
10
|
|
Finlandia
|
20
|
-
|
-
|
20
|
|
Francja
|
12
|
27
|
56
|
95
|
|
Grecja
|
20
|
-
|
14
|
34
|
|
Hiszpania
|
-
|
-
|
-
|
45
|
|
Holandia
|
8
|
12
|
2
|
20
|
|
Niemcy
|
102
|
-
|
42
|
144
|
|
Nowa Zelandia
|
8
|
-
|
1
|
9
|
|
Norwegia
|
-
|
14
|
-
|
14
|
|
Oman
|
20
|
-
|
-
|
20
|
|
Portugalia
|
10
|
-
|
-
|
10
|
|
Szwecja
|
13
|
5
|
7
|
25
|
|
Włochy
|
70
|
46
|
1
|
117
|
NH-90 a Polska
Od kilku lat pojawiają się głosy mówiące o zastąpieniu rodziny śmigłowców Mi-8/14/17 w polskich siłach zbrojnych. Jednym z pomysłów na zakup nowych maszyn była koncepcja Narodowego Przetargu Śmigłowcowego, która na chwilą obecną upadła. Jednak w jej wyniku konsorcjum NHIndustries połączyło swoją ofertę z włoskim koncernem Agusta-Westland w celu wspólnego promowania śmigłowców NH-90 i EH-101. Taki tandem miałby, w opinii producentów, charakteryzować się najlepszym rozwiązaniem następców maszyn Mila.
NH-90 w barwach SZ Polski - na razie wizja komputerowa
Dane taktyczno-techniczne:
- Długość całkowita – 19,56 [m]
- Długość kadłuba – 16,13 [m]
- Wysokość całkowita – 5,23 [m]
- Szerokość kadłuba – 4,52 [m]
- Średnica wirnika – 16,3 [m]
- Długość kabiny – 4,8 [m]
- Szerokość kabiny – 2 [m]
- Wysokość – 1,58 / 1, 82 [m]
- Masa własna – 5945 / 6288 [kg]
- Masa całkowita – 10000 [kg]
- Masa ładunku – 2500 [kg]
- Prędkość maksymalna – 305 [km/h]
- Pułap – 3140 [m]
- Zasięg – 910 [km]
- Promień działania z ładunkiem – 300 [km]
NH-90 w wersji TTH
Przypisy:
[1] W skład konsorcjum weszły następujące firmy: Eurocopter France, Eurcopter Deutschland, Agusta i Fokker. W toku dalszych przekształceń oraz wycofania się części podmiotów w chwili obecnej konsorcjum NHIndustries jest połączonym podmiotem koncernu Eurocopter oraz Agusta-Westland, w którym pakiet większościowy posiada Eurocopter.
[2] Można przyjąć, że jest to typowe dla prac przemysłów zbrojeniowych w Europie, w których biorą udział więcej niż dwa państwa. Jako przykłady odwlekania decyzji i kłótni mogą służyć choćby programy budowy fregat (NFR-90) czy samolotu transportowego Airbus A-400M.
Bibliografia:
- Szulc T., Konkurenci Mi-17 – Śmigłowiec NH-90., Nowa Technika Wojskowa 2000, nr 8.
- Rusiecki M., Europejski śmigłowiec NH-90, Nowa Technika Wojskowa 2005, nr 11.
- Rusiecki M., Śmigłowiec NH-90 – czas sukcesów, Lotnictwo 2006, nr 12.
- NH-90 – Multi-role maestro, www.Airinternational.com 2007, nr 10.
Napisał: Łukasz „Lupac” Pacholski