2008-01-20 20:45:47
Sopel/Stalagmit
W lata 90-te XX wieku obrona przeciwlotnicza wojsk pancernych i zmechanizowanych Wojska Polskiego weszła z wywodzącymi się technologicznie z lat 60-tych zestawami samobieżnymi ZSU-23-4 i holowanymi (lub przewożonymi na Starze 266) ZU-23-2. Dwa krajowe zakłady zbrojeniowe, Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Sprzętu Mechanicznego w Tarnowie, oraz Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Maszyn Ziemnych i Transportowych w Stalowej Woli postanowiły wyjść naprzeciw zakładanym potrzebom naszych sił zbrojnych. Prace takie nie były u nas novum, od końca lat 70-tych pracowano nad tym zagadnieniem tworząc pojazdy o nazwie Promet (1979 rok, transporter MTLB z odkrytą wieżą i dwoma działkami 23mm), Promet-2 (1980 rok, transporter MTLB z dwoma działkami 30 mm i systemem radiolokacyjnym Radwaru) czy Polon (1986 rok, podwozie Opal z dwoma działkami 30mm, pociskami rakietowymi 9M33 OSA i systemem radiolokacyjnym). Z różnych powodów żadnej z tych propozycji nie udało się urzeczywistnić i wprowadzić do uzbrojenia Ludowego Wojska Polskiego. Ale doświadczenie pozostało.
Sopel w pierwotnej postaci
Prace projektowe nad Soplem rozpoczęły się w marcu 1993 roku, a w grudniu tego samego roku istniał już prototypowy egzemplarz. Jako nośnik obrano zbudowany w OBRMZiT lekko zmodyfikowany pływający transporter Opal napędzany silnikiem SWT 11/307/2 o mocy 320 kW. Ważąca 3,5 tony spawana wieża powstała w Tarnowie. Jej mechanizmy pozwalały na stosunkowo szybki jej obrót, wynoszący 80 stopni na sekundę. W centralnym miejscu wieży, w specjalnej izolowanej od przedziału załogi wnęce, zamontowano dwa produkowane przez Tarnów działka kalibru 23 mm z 1200 sztukami amunicji (w tym po 250 sztuk na lufę gotowych do natychmiastowego użycia), a tuż za nimi, dwa stelaże dla pocisków rakietowych 9K32 Strzała-2M (dodatkowe 6 pocisków przewożone w kadłubie jako zapas). Uzbrojenie pozwalało na rażenie celi na maksymalnych odległościach 2500 (działka)- 4200 metrów (rakiety 9K32M) i pułapie 1500 (działka) - 2300 metrów (rakiety). Lufy działek oraz stelaże pocisków rakietowych zostały ze sobą sprzężone, tak więc jakakolwiek zmiana położenia jednych, powodowała podobne przemieszczenie drugiego elementu, kąt ich podnoszenia zawierał się w przedziale od - 8 do + 80 stopni. W pierwotnej wersji zestawu po za znanymi z działek ZU-23-2 celownikami tachometrycznymi nie zamontowano żadnych urządzeń celowniczych. Obsługę pojazdu stanowić miało trzech żołnierzy: mechanik kierowca (zajmujący miejsce z lewej strony przodu kadłuba), dowódcy (z prawej strony wieży) i celowniczego (z lewej strony wieży). Z tego krótkiego opisu widać, że powstały pojazd nie był jak na wymagania lat 90-tych rozbudowaną i zaawansowaną konstrukcją. To był jednak dopiero początek prac. Już na tym etapie zakładano instalację systemu kierowania ogniem z prawdziwego zdarzenia (kamera TV, termowizor, dalmierz laserowy) a także wymianę uzbrojenia artyleryjskiego na pojedyncze działko kalibru 35 mm lub dwa kalibru 30 mm (typu 2A38).
Stalagmit z 1999 roku
W 1999 roku na kolejnym Międzynarodowym Salonie Przemysłu Obronnego w Kielcach pokazano bardziej rozbudowaną wersję zestawu. Zmodyfikowano nośnik do postaci Opal-II (m.in. dodano pędniki wodne). Stalagmit, bo taką nazwę określono pojazd, otrzymał również nową wieżę. To co go wyróżniało to przede wszystkim system kierowania ogniem zamiast celownika tachometrycznego, system identyfikacji "swój-obcy" i uzbrojenie rakietowe w postaci pocisków Grom. Zastosowano sko izraelskiej firmy ELOP (dostawca elementów także do czołgów PT-91) złożony z kamery TV, termowizyjnej i dalmierza laserowego. Środki obserwacyjne pozwalały na wykrycie celu z maksymalnej odległości 10 km, a jego rozpoznanie z o połowę mniejszej. Osłonę działa zapewniał system ostrzegania o opromieniowaniu laserem SSC-1B (producent Przemysłowe Centrum Optyki) zintegrowany z ośmioma wyrzutniami granatów dymnych. W miejsce dwóch rakiet Strzała, Stalagmit otrzymał cztery (po dwie z boków wieży i osiem zapasowych rakiet w pojeździe), wyglądające bardziej dojrzale konstrukcyjnie wyrzutnie pocisków rakietowych Grom. Pociski te posiadają większe możliwości w zwalczaniu celi powietrznych, powiększeniu uległa strefa rażenia zestawu (maksymalny pułap 3500 m, maksymalny zasięg 5500 m) oraz samo prawdopodobieństwo trafienia. W tym czasie było już jednak wiadomo, że Stalagmit z całą pewnością nie znajdzie się na uzbrojeniu Wojska Polskiego. Na zaawansowanym etapie były już prace nad gąsienicową Loarą.
Dane taktyczno-techniczne wozu Stalagmit:
- masa bojowa: 16500 kg;
- długość całkowita: 7,60 m;
- szerokość: 3,15 m,
- wysokość: 3,40 m;
- prędkość maksymalna (pływania): 60 km/h (7 km/h);
- zasięg: 500 km;
- kąt podniesienia armat: - 5 do + 80 stopni;
- kąt podniesienia wyrzutni rakiet: od 0 do + 70 stopni.
Bibliografia:
- p.T. Szulc, Przeciwlotniczy Sopel, nTW 2-3/1994;
- materiały reklamowe producentów.
